Parafia pw. Św. Katarzyny Aleksandryjskiej

w Miedźnie

Historia drewnianych kościołów

Wprowadzenie 

W roku 1364 król Kazimierz Wielki osadził na prawie niemieckim wieś Miedźno nad rzeką Nokczą (dziś "Biała Oksza"). Sołtys wsi otrzymał znaczne uposażenie: cztery wolne łany, dwa ogrody, barcie, prawo do założenia wolnej karczmy i młyna na rzece Nokcza oraz co trzeci denar z opłat sądowych. Sołtys był poddany jurysdykcji króla, miał obowiązek uczestniczyć konno i z kuszą w wyprawach wojennych. W roku 1453 król Kazimierz Jagiellończyk potwierdził dokument króla Kazimierza Wielkiego z 1364 r., a król Zygmunt August dał w dożywocie Jakubowi i Wojciechowi Miedźwińskim sołectwo w Miedźnie. Nazwa wsi Miedźno przechodziła w historii różne ciekawe przeobrażenia: Medzina (1425); Miedzbna (1382); Myeczwna, Miedzwna (1425); Miedzno (1445); Myedzwno (1448); Myedzwo (1466); Myedzina (1529); Myedzwna, Myedzwnya (1531); Myeczwno (1519); Myedzyna, Myedzinia (1540). Słowo "miedźno" w języku staropolskim wywodzi się od słowa "słodko". Nazwa wsi kojarzona jest z miodem. Wiemy, że ludność tutejsza w dużej mierze zajmowała sie bartnictwem. W 1564 r. we wsi Miedźno na trzydziestu trzech chłopów piętnastu zajmowało sie pszczelarstwem. Wieś szybko się rozwijała. Powstały tu młyny: Suchana, Ślidziński, Papinowski, Kierachowski, Tałaja. W roku 1383 książę Bolesław Opolczyk polecił Janowi Karczowi, sołtysowi z Miedźna i Marcinowi Podsescho z Miedźna lokowanie na prawie niemieckim wsi Ostrów na wypadek wojny miał takie same obowiązki jak sołtys z Miedźna.

 

Wsie Miedźno i Ostrowy od początku swojego istnienia należały do parafii Kłobuck w dekanacie lelowskim diecezji krakowskiej aż do roku 1425. Ze względu na dużą odległość do kościoła w Kłobucku pobudowano kościół filialny w Miedźnie, do którego uczęszczali również wierni z Ostrów. W 1425 r. biskup Krakowski Zbigniew Oleśnicki erygował parafię św. Katarzyny w Miedźnie, wyłączając ją z parafii kłobuckiej za zgodą proboszcza tejże parafii Bartłomieja Długosza, kapelana króla Władysława Jagiełły, uczestnika bitwy pod Grunwaldem, pochodzącego z Brzeźnicy. Kościół w Miedźnie, dotąd filialny, stał sie kościołem parafialnym. Parafię i kościół uposażył król Władysław Jagiełło 17 września 1425 r. w Bystrzycy, podpisując stosowny dokument. Akt ten podpisali także zacni obywatele Królestwa. Król, zaopatrując parafię i kościół w liczne dobra, włączył także w jej uposażenie wieś Ostrowy, a proboszcza parafii zobowiązał do odprawiania Mszy Świętej za rodzinę królewską. Król wymienił siebie, syna Władysława (późniejszego króla Polski Władysława Warneńczyka), córkę Jadwigę (zrodzoną z małżeństwa z Anną Cylejską), żonę Zofię Holszańską (zwaną Sonką, matkę królów Władysława Warneńczyka i Kazimierza Jagiellończyka) oraz zmarłych z rodziny. Według niektórych historyków erygowanie parafii i jej uposażenie miało być wotum dzienkczynnym króla Władysława Jagiełły za narodzenie syna Władysława, późniejszego króla Polski i Węgier. Po tym historycznym wprowadzeniu zatrzymajmy się przy drewnianych kościołach, które pojawiły sie w historii parafii Miedźno.

 

Pierszy drewniany kościół

Pierwszy drewniany kościół, najpierw filialny, a z czasem parafialny, został zbudowany z drewna modrzewiowego w drugiej połowie XIV w. Kościół został konsekrowany. Obok kościoła stała również drewniana dzwonnica, w której znajdowały sie trzy dzwony. Nad pokrytym gontami dachem kościoła wznosiła sie drewniana wieżyczka (sygnaturka). Wokół kościoła rozciągał sie cmentarz grzebalny. Przy kościele stał budynek szkolny z mieszkaniem dla nauczyciela oraz mały szpital (hospicjum dla ubogich). Wewnątrz świątymi znajdowały się na podstawie ceglanej trzy ołtarze: główny p.w. św. Katarzyny i dwa boczne. Obok ołtarza stała kamienna chrzcielnica z drewnianym przykryciem. Przed głównym ołtarzem belka, na której umieszczony był krzyż, spinała dwie boczne ściany ozdobione rysunkami. Kościół od 1658 r., na mocy decyzji Sejmu Rzeczypospolitej, był własnością Ojców Paulinów z Jasnej Góry. Paulini byli też kolatorami (opiekunami) kościoła. Nie wiemy, co się stało z tym kościołem i jaki był jego koniec. Być może spłonął albo rozsypał się z powodu starości. Na pewno istniał jeszcze w 1711 r. Po tej świątyni zostały pamiątki: monstrancja z 1620 r. i dzwon z 1598 r. Nie zachowały się z tego kościoła żadne parafialne dokumenty, ponieważ spłonęły wraz z plebanią w 1775 r. Wśród proboszczów z czasów istnienia pierwszego drewnianego kościoła na uwagę zasługuje Grzegorz Dąbrowski ze Żnina, który był człowiekiem wykształconym, skończył Akademię Krakowską, posiadał tytuł naukowy "bakalarz artium", był doktorem dekretów, piastował kilka beneficjów, między  innymi prepozyturę kościoła św. Anny w Krakowie, kanonie św. Floriana i inne. Dąbrowski w 1534 r. zlecił pisanie dokumentu Władysława Jagiełły erygującego parafię Miedźno. Odpis, dokonany przez notariusza, zachował się do dzić i jest ważnym dla parafii dokumentem. Natomiast nie zachował się oryginalny dokument Władysława Jagiełły z 1425 r.

 

Drugi drewniany kościół

Kościół zbudował w 1722 r. Szymon Przypkowski, administrator dóbr Miedźno, utalentowany malarz, autor obrazu Matki Bożej w kościele w Krzepicach. W budowie wspierał go pleban i wierni parafii. Kościół z drewna modrzewiowego, z drewnianą sygnaturką, pokryty gontami, w wymiarach 36 łokci długości. 13 łokci szerokości, 14 łokci wysokości, konsekrował biskup paulin Konstanty Moszyński w dniu 23 maja 1734 r. Kościół stał w tym samym miejscu co obecny, posiadał dwa wejścia: główne od strony zachodniej i boczne od strony południowej. Wewnątrz kościoła postawiono pięć ołtarzy: główny - św. Katarzyny, miejscami wyzłocony i z pięknym cyborium; boczne - Matki Bożej, św. Rocha, św. Walentego, św. Anny i św. Mikołaja. Wszystkie ołtarze były drewniane i polichromowane. Na obrazy Matki Bożej, św. Anny i św. Katarzyny nałożono srebrne korony. Stała tam również kamienna chrzcielnica z drewnianym nakryciem, zapewne z poprzedniego kościoła. W pierwszej połowie XVIII w. świątynia była dobrze wyposażona w szaty liturgiczne (21 ornatów), przedmioty srebrne (monstrancja, trzy kielichy częściowo pozłacane) i liczne wota. Na uwagę zasługiwał kielich z wygrawerowanym podpisem "Franciszka An(r)ciszewska(?), grzesznica, rok 1720". Odpusty odbywały się ku czci śwętej Katarzyny, świętej Anny, Matki Bożej Różańcowej, Matki Bożej Szkaplerznej oraz w czwartą niedzielę po Wielkanocy - w rocznicę konsekracji kościoła. Przy kościele istniało Bractwo Świętej Anny, o którym wspominają dokumenty z 1620 r. Obok kościoła stał szpital dla kilku osób (hospicjum dla ubogich) i dom organisty, w którym znajdowała się szkoła dla chłopców.

 

W 1811 r. senator Ignacy Miączyński, właściciel Miedźna, przeprowadził gruntowny remont kościoła. Założył nowy dach, ściągnął żelaznymi klamrami ściany kościoła, podmurował, nadpsute ściany wypełnił murem. Na zewnątrz kościoła stała drewniana dzwonnica o wymiarach 9x9x13 łokci, a w niej były umocowane trzy dzwony. Zachowały się dwa rysunki kościoła. Jeden rysunek wykonał kronikarz paulinów o. Pokorski podczas konsekracji kościoła w 1734 r. Pokorski osobiście uczestniczył w konsekracji. Narysował kościół, obok kościoła z jednej strony biskupa Konstantego Moszyńskiego, z drugiej strony paulinów, a przed kościołem lud. Drugi rysunek wykonał w 1828 r. dziekan na polecenie biskupa. Wokół kościoła rozciągał się obsadzony wiązami i lipami cmentarz grzebalny. Do dziś plac przed kościołem nazywany jest cmentarzem. Zacniejsi mieszkańcy Miedźna chowani byli w kościele pod ołtarzem. Zwykle byli to księża, na przykład ks. Feliks Szymański, ks. Leon Męciński, którzy zmarli w drugiej połowie XVIII w. oraz ludzie związani z dworem dziedzica, między innymi Wielmoża Maryanna z Lutosławskich Kołaczkowska, zmarła 12 stycznia 1812 r., żona Wielmożnego Mikołaja Kołaczkowskiego, possesora wsi Miedźno. Z czasem pojawił się cmentarz zwany "nowym cmentarzem za wsią". Nie znamy dokładnej daty jego powstania. Na pewno istniał w 1811 r. Jeden z dokumentów podaje, że w tym roku właściciel Miedźna obsadził nowy cmentarz drzewami. Ksiądz Wawrzyniec Kwiatkowski w 1866 roku cmentarz ten powiększył i za pozwoleniem biskupa kujawsko-kaliskiego poświęcił.

 

Kościół spłonął ze wszystkim, co się w nim znajdowało 10 września 1856 r. Ocalała tylko zabytkowa monstrancja, która w czasie pożaru znajdowała się na plebanii. Przyczyna pożaru nie jest znana, prawdopodobnie kościół zapalił sie od nieugaszonej świecy stojącej na drewnianym ołtarzu.

 

Różaniec na dziś

 

Tajemnice Chwalebne

 

  • Wniebowzięcie Maryi.
  • Wniebowstąpienie Pana Jezusa.
  • Zmartwychwstanie Pana Jezusa.
  • Zesłanie Ducha Świętego.
  • Ukoronowanie Maryi na Królową Nieba i Ziemi.

 

"Ci, którzy kochają różaniec, to są ci, co ratują świat"